Nafaka, kanunda öngörülen aile ilişkileri nedeniyle bir kişinin diğerinin geçimine belirli ölçüde katkı sağlamasını amaçlayan mali yükümlülüktür. Türk hukukunda nafaka tek bir türden oluşmaz. Boşanma davası devam ederken eş ve çocuklar için hükmedilen tedbir nafakası, boşanma sonrasında çocuk için ödenen iştirak nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş için yoksulluk nafakası ve belirli yakınlar arasında gündeme gelen yardım nafakası farklı şartlara ve sonuçlara sahiptir.
Nafaka miktarı için herkes bakımından geçerli sabit bir tarife yoktur. Mahkeme; nafaka alacaklısının ihtiyaçlarını, nafaka yükümlüsünün ödeme gücünü, tarafların yaşam koşullarını, çocuğun yaşı ve eğitim durumunu, düzenli gelirleri ve zorunlu giderleri değerlendirir. Bu nedenle aynı gelir düzeyine sahip görünen kişiler hakkında farklı nafaka miktarları belirlenebilir.
Nafaka Nedir?
Nafakanın temel amacı, aile hukukundan doğan dayanışma yükümlülüğünü somutlaştırmaktır. Nafaka bir ceza veya kusurlu eşe uygulanan yaptırım değildir. Bazı nafaka türlerinde kusur değerlendirmesi yapılırken bazı türlerde tarafların kusuru belirleyici değildir. Örneğin iştirak nafakasında esas olan çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin mali gücüdür. Yoksulluk nafakasında ise talep eden eşin kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması aranır.
Nafaka ayni yardım şeklinde değil, uygulamada çoğunlukla aylık para ödemesi biçiminde kararlaştırılır. Kararda ödeme günü, başlangıç tarihi, artış oranı ve banka hesabı gibi ayrıntıların açık olması icra aşamasındaki belirsizlikleri azaltır.
Tedbir Nafakası Nedir?
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası devam ederken eşlerin ve çocukların geçiminin korunması amacıyla hükmedilen geçici nitelikte nafakadır. Türk Medeni Kanunu uyarınca hakim, dava açılınca eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımına ilişkin gerekli önlemleri kendiliğinden alabilir. Bununla birlikte uygulamada talebin açık biçimde dilekçede belirtilmesi, ekonomik ihtiyaçların ve çocuk giderlerinin somutlaştırılması önemlidir.
Tedbir nafakası için nafaka isteyen eşin mutlaka kusursuz olması gerekmez. Dava devam ederken ekonomik olarak zayıf durumda bulunan eş lehine, somut şartlara göre tedbir nafakası kararlaştırılabilir. Eşlerin ayrı yaşamakta haklı olup olmadığı ve evlilik birliğinin fiilî durumu değerlendirmeye etkili olabilir.
Tedbir nafakasını kimler talep edebilir?
Boşanma veya ayrılık davasında ekonomik desteğe ihtiyaç duyan eş kendi adına tedbir nafakası isteyebilir. Velayeti geçici olarak kendisine bırakılan veya çocukların fiilî bakımını üstlenen eş, çocuklar için de tedbir nafakası talep edebilir. Çocuk için hükmedilen nafaka, çocuğun barınma, beslenme, sağlık, eğitim, ulaşım ve gelişim giderlerine diğer ebeveynin katkısını sağlar.
Tedbir nafakası ne zaman sona erer?
Boşanma davası sırasında verilen tedbir nafakası kural olarak boşanma hükmünün kesinleşmesine kadar devam eder. Kararın içeriğine göre kesinleşmeyle birlikte eş yönünden yoksulluk nafakasına, çocuk yönünden iştirak nafakasına dönüşen yeni bir hüküm kurulabilir. Dava reddedilir veya başka bir nedenle sona ererse tedbirin devamı dosyanın sonucuna göre değerlendirilir.
İştirak Nafakası Nedir?
İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılmasıdır. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra uygulanır. Nafaka çocuğa ait bir hak olmakla birlikte, ergin olmayan çocuk adına velayeti kullanan ebeveyne ödenir.
İştirak nafakasında eşlerin boşanmadaki kusur oranı belirleyici değildir. Çocuğun temel ve gelişimsel ihtiyaçları ile anne ve babanın ekonomik gücü esas alınır. Velayeti alan ebeveynin gelir sahibi olması, diğer ebeveynin katkı yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Her iki ebeveyn de çocuğun giderlerine güçleri oranında katılmak zorundadır.
İştirak nafakası hangi giderleri kapsar?
Beslenme, giyim, barınma, sağlık, okul, servis, kırtasiye, sosyal etkinlik ve çocuğun yaşına uygun gelişim giderleri değerlendirilir. Özel okul, özel sağlık sigortası veya yüksek tutarlı kurs giderlerinin hangi oranda karşılanacağı tarafların ekonomik ve sosyal durumuna göre belirlenir. Her giderin iştirak nafakasına dahil olup olmadığı kararın ve varsa protokolün ifadelerine göre incelenir.
İştirak nafakası ne zamana kadar ödenir?
Kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar devam eder. Ancak çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, anne ve babanın durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakım yükümlülüğü devam edebilir. Ergin çocuğun talebi artık kendi adına ileri sürmesi gerekir. Çocuğun evlenmesi veya mahkeme kararıyla ergin kılınması gibi durumlar da nafakanın hukuki temelini etkiler.
Yoksulluk Nafakası Nedir?
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşin diğer eşten mali gücü oranında talep edebileceği nafakadır. Talep eden eşin kusurunun, nafaka istenen eşin kusurundan daha ağır olmaması gerekir. Tam kusurlu veya eşinden daha ağır kusurlu olan taraf yoksulluk nafakasına hak kazanamaz. Eşit kusur ya da kusursuzluk hâlinde diğer şartlar varsa nafaka gündeme gelebilir.
Yoksulluk kavramı yalnızca açlık veya hiçbir gelirin bulunmaması anlamına gelmez. Kişinin zorunlu ve olağan yaşam giderlerini kendi kaynaklarıyla karşılayıp karşılayamadığı değerlendirilir. Düşük gelirli bir işte çalışmak yoksulluk nafakasını otomatik olarak engellemez; ancak düzenli gelirin miktarı, malvarlığı, kira getirisi, sosyal güvenlik ödemesi ve çalışma kapasitesi birlikte incelenir.
Yoksulluk nafakasını kim talep edebilir?
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kadın veya erkek olmasına bakılmaksızın nafaka isteyebilir. Kanunda yoksulluk nafakasını yalnızca kadınlara tanıyan bir düzenleme yoktur. Talep eden eşin ekonomik ihtiyacı, diğer eşin ödeme gücü ve kusur dengesi önem taşır.
Yoksulluk nafakasına mahkeme kendiliğinden karar vermez; talep gerekir. Talep boşanma davasında ileri sürülebileceği gibi, kanunda öngörülen süre içinde ayrı dava konusu da yapılabilir. Boşanmanın feri sonuçlarına ilişkin taleplerde boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı düzenlemesi bulunduğundan süre kaçırılmamalıdır.
Yoksulluk nafakası süresiz midir?
Kanun yoksulluk nafakası için baştan belirlenmiş zorunlu bir üst süre öngörmez. Mahkeme irat biçiminde nafakaya hükmettiğinde ödeme, sona erme veya kaldırma şartlarından biri oluşuncaya kadar devam edebilir. Bu durum nafakanın her koşulda ömür boyu ve değişmeden süreceği anlamına gelmez.
Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölmesi hâlinde irat biçimindeki nafaka kendiliğinden sona erer. Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılabilir. Tarafların mali durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde miktarın artırılması veya azaltılması istenebilir.
Yardım Nafakası Nedir?
Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek kişinin belirli yakınlarından isteyebileceği nafakadır. Türk Medeni Kanunu’na göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır.
Yardım nafakası boşanmanın sonucu değildir. Ergin çocuğun eğitim giderleri, yaşlı ebeveynin temel ihtiyaçları veya çalışamayacak durumdaki bir yakının geçimi gibi durumlarda gündeme gelebilir. Talep, aile içindeki bakım borçlarının sırası ve yükümlülerin ödeme gücü dikkate alınarak incelenir.
Yardım nafakası kimlerden istenir?
Kural olarak mirasçılıktaki sıra göz önünde tutulur. Talebin doğrudan en uzak akrabaya yöneltilmesi her durumda mümkün değildir. Birden fazla nafaka yükümlüsü varsa yükümlülük, mali güç ve kanuni sıra çerçevesinde paylaştırılabilir. Talep eden kişinin yoksulluğa kendi davranışıyla düşmüş olması tek başına her zaman hakkı ortadan kaldırmaz; ancak hakkaniyet değerlendirmesi yapılır.
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?
Mahkeme yalnızca maaş bordrosuna bakmaz. Tarafların düzenli ve düzensiz gelirleri, taşınır ve taşınmazları, banka kayıtları, yaşam standardı, kira gideri, sağlık durumu, bakmakla yükümlü oldukları kişiler ve gerçek ödeme kapasitesi araştırılır. Gelirin kayıt dışı olduğu iddia ediliyorsa meslek, harcama biçimi ve sosyal-ekonomik durum araştırması önem kazanabilir.
Çocuk nafakasında yaş, okul türü, sağlık ihtiyacı, servis ve kurs giderleri değerlendirilir. Eş nafakasında ise kişinin barınma, beslenme, ulaşım ve sağlık gibi zorunlu giderleri ile kendi gelir kaynakları dikkate alınır. Nafaka, alacaklıyı zenginleştirme veya yükümlüyü ödeme gücünün ötesinde yoksullaştırma aracı değildir.
Nafaka Artırımı veya Azaltımı Davası
Ekonomik koşullar zaman içinde değişebilir. Enflasyon, çocuğun eğitim aşamasının değişmesi, sağlık giderlerinin artması, nafaka yükümlüsünün gelir kaybı veya alacaklının düzenli gelir elde etmeye başlaması miktarın yeniden belirlenmesini gerektirebilir. Taraflar anlaşmalı boşanma protokolünde yıllık artış ölçütü belirleyebilir. TÜİK tarafından açıklanan belirli bir endekse atıf yapılması, her yıl yeniden dava açma ihtiyacını azaltabilir.
Artırım veya azaltım isteyen taraf, değişen koşulları somut delillerle göstermelidir. Yalnızca genel ekonomik koşullardan söz edilmesi yeterli olmayabilir. Yeni bordro, kira sözleşmesi, okul faturaları, sağlık giderleri veya işten ayrılma belgesi gibi kayıtlar kullanılabilir.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belgeye dayanan nafaka, icra takibine konu edilebilir. Birikmiş nafaka alacakları için haciz işlemleri yapılabilir. Nafaka hükümlerine uymama, şartları oluştuğunda İcra ve İflas Kanunu kapsamında tazyik hapsi yaptırımı da doğurabilir. Bu yaptırım borcu ortadan kaldırmaz; sürelere ve usule uygun şikâyet gerekir.
Nafaka yükümlüsünün ödeme güçlüğü yaşaması, kararı kendiliğinden değiştirmez. Miktarın azaltılması veya kaldırılması için mahkemeye başvurulmalıdır. Tek taraflı olarak ödeme kesmek, birikmiş borç ve icra giderleri doğurabilir.
Sık Sorulan Sorular
Çalışan eş nafaka alabilir mi?
Evet. Çalışmak nafaka talebini otomatik olarak engellemez. Gelirin kişinin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamaya yeterli olup olmadığı ve diğer şartlar değerlendirilir.
Erkek eş yoksulluk nafakası isteyebilir mi?
Evet. Kanun cinsiyet ayrımı yapmaz. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme, kusur dengesi ve karşı tarafın mali gücü şartları oluşmalıdır.
Velayet kendisinde olmayan ebeveynin geliri yoksa iştirak nafakası çıkar mı?
Ödeme gücü değerlendirilir. Fiilen geliri olmayan kişinin çalışma kapasitesi, malvarlığı ve yaşam koşulları araştırılabilir. Her dosyada otomatik bir sonuç yoktur.
Nafakadan önceden feragat edilebilir mi?
Tarafların protokoldeki beyanları sonuç doğurabilir; ancak çocuk nafakası çocuğa ait bir hak olduğundan ebeveynlerin feragati hakimi her durumda bağlamaz. Yoksulluk nafakası ve diğer mali haklardan feragatin kapsamı ise kullanılan ifadeye göre değerlendirilir.
Nafaka türleri aynı amaca hizmet ediyor görünse de hukuki şartları, başlangıç ve sona erme nedenleri farklıdır. Talebin doğru nafaka türüne dayandırılması, ekonomik verilerin belgelenmesi ve sürelerin takip edilmesi önemlidir. Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir ve somut olayda hukuki danışmanlığın yerini tutmaz.
Bir yanıt yazın